"Nie każdy miał tego śledzika na stole, gdyż trzeba było dokonywać nie lada zabiegów by zdobyć ten rarytas. A poza tym wszystkie na stół trafiały tradycyjne potrawy wigilijne, charakterystyczne dla naszego regionu: łazanki z makiem, obwarzanki z makiem, kutia z makiem i miodem, kisiel owsiany, kompot z suszonych owoców i inne, a musiało ich być dwanaście" - publikujemy wspomnienia mieszkańca Sokółki opowiadające o świętach Bożego Narodzenia obchodzonych zaraz po 1945 roku.
Adwent był czasem oczekiwania na wigilię i święta Bożego Narodzenia. Nie znaliśmy wróżb andrzejkowych, śledzika i innych zwyczajów tak chętnie dziś lansowanych przez radio i telewizję. Nie było radia. Kilka dni przed Wigilią ojciec przywoził z lasu choinkę. W dniu Wigilii, rano, ustawiano ją w rogu dużego pokoju. Sięgała sufitu. Czekaliśmy zawsze na ten moment z niecierpliwością. Wcześniej kleiliśmy papierowe łańcuchy z różnokolorowego papieru. Stroiliśmy w kolorowe papierki i słomki wydmuszki jajek. Wybieraliśmy w piwnicy, gdzie były przechowywane owoce, malutkie kolorowe jabłka. Matka starała się kupić cukierki w kolorowych papierkach, upiec płaskie ciasteczka. Wszystkie te ozdoby były na kolorowych nitkach zawieszane na choince. Nie było szklanych, kolorowych bombek, a samą górę choinki nie zdobił szklany szpic, ale anioł wycięty z białego kartonu, przystrojony w różne wymyślne sposoby. Matka starała się w miarę swych możliwości pomagać dzieciom przy strojeniu choinki.
Po ubraniu choinki biegliśmy do stodoły, by wybrać jak najładniejsze sianko na stół wigilijny. Sianka musiało być tyle, aby wystarczyło go po zakończeniu wieczerzy, na obdzielenie nim wszystkie zwierzęta: krowy, konia i owce.
Po zapadnięciu zmroku niecierpliwie wyczekiwaliśmy pierwszej gwiazdki na niebie, która najczęściej była skryta za grubą powłoką zimowych chmur. Gdy nastawała ciemna noc, pewnym już było, że jest najwyższy czas rozpoczęcia uczty wigilijnej, w której zawsze uczestniczył zapraszany spoza rodziny, samotnie mieszkający starszy pan. Spożycie pokarmów było poprzedzone odmówieniem modlitwy za zmarłych przodków i dobrodziejów oraz łamaniem się opłatkiem. Ponieważ w dniu Wigilii obowiązywał post i wstrzemięźliwość w jadle, czego matka konsekwentnie przestrzegała, to niecierpliwie oczekiwano momentu, gdy będzie można przystąpić do jedzenia. Najlepszą potrawą były postne ziemniaki w mundurkach ze śledzikiem. Nie każdy miał tego śledzika na stole, gdyż trzeba było dokonywać nie lada zabiegów by zdobyć ten rarytas. A poza tym wszystkie na stół trafiały tradycyjne potrawy wigilijne, charakterystyczne dla naszego regionu: łazanki z makiem, obwarzanki z makiem, kutia z makiem i miodem, kisiel owsiany, kompot z suszonych owoców i inne, a musiało ich być dwanaście. Nie było ryb i karpia, gdyż były niedostępne. Jeszcze przed wigilią stawialiśmy pod choinką buty, bo prezenty, które przynosił Mikołaj, miał we zwyczaju wkładania do obuwia.
Na drugi dzień rano, pierwszą naszą czynnością było zaglądanie do tych butów. Zazwyczaj Mikołaj wkładał słodycze. Cieszyliśmy się z tych skromnych prezentów i z tego, że Mikołaj o każdym z nas pamiętał. Warunki egzystencji w pierwszych latach powojennych były skromne. Rodziców, ze względów finansowych, nie było stać na zakup dzieciom zabawek.
Na Boże Narodzenie i Nowy Rok nie było uroczystej Mszy św. o północy. Urząd Bezpieczeństwa nie wyrażał zgody na nocne gromadzenie się wiernych w kościele. Uroczystość Trzech Króli była świętem państwowym, wolnym od pracy.
Okres świąt Bożego Narodzenia był dla młodzieży szkolnej czasem ferii zimowych, które trwały od 23 grudnia do 6 stycznia włącznie. Czekaliśmy na ten czas z utęsknieniem. Radość nasz była tym większa, im więcej spadło śniegu i większy był mróz. Przez dwa tygodnie można było wyhasać się w zabawach zimowych: sanki, łyżwy, narty, hokej na lodzie, ślizgawki, w zależności od tego, jakie aura stworzyła warunki. Ku wielkiemu naszemu niezadowoleniu zdarzały się ferie zimowe ciepłe, bez śniegu i lodu. Wtedy wynajdywaliśmy inne rozrywki i zabawy, a w długie wieczory czytaliśmy książki.
Na drugi dzień Bożego Narodzenia, grupa kolędników pod kierownictwem naszego kolegi Janka zaczynała chodzić po domach z krótkim przedstawieniem i śpiewała jedną z kolęd. W skład tej grupy wchodzili: brat Janka, Józek, Władek, Kostek. Był diabeł z widłami ubrany na czarno, śmierć z kosą, król Herod. Podczas śpiewania kolędy jeden z kolędników kręcił gwiazdą. Wynagrodzenie kolędników było skromne, ale cieszyli się oni z każdej otrzymanej złotówki. Waluta nasza w tym czasie nie znała groszy.
(mab)